Auke Kok

Auke Kok (1956) was werkzaam als redacteur van de Haagse Post en maandblad Quote. Tussen 1990 en 2000 was Kok redacteur, adjunct-hoofdredacteur en hoofdredacteur ad interim van HP/De Tijd, daarna stapte hij als redactiechef over naar het Radio 1 Journaal. In 2004 vestigde Kok zich als zelfstandig journalist en boekenschrijver. Oorlog, geschiedenis en sport zijn terugkerende thema’s in zijn werk, dat zich doorgaans laat kenmerken door sterke accenten op de tijdgeest en een verhalende, empathische schrijfstijl. Op 21 april verschijnt Mussert: reis naar het kwaad.

Hoe was het om Mussert te zijn? Waarom nam hij de verkeerde afslag? Hoe kan het dat hij in 1940 tegen een Duitse invasie was en hij daarna toch met de bezetter samenwerkte?

Bijna iedereen kent de naam Anton Mussert (1894-1946) maar haast niemand kan deze vragen beantwoorden. Auke Kok nam daar geen genoegen mee en is de archieven ingedoken. Hij sprak met familieleden, met nabestaanden van toenmalige intimi en bezocht de plekken waar Mussert woonde en werkte en waar hij verrassend grote mensenmassa's toesprak. Het resultaat is een minutieus verslag van hoe Mussert opgroeide, met zijn tante trouwde en als waterstaatkundig ingenieur in Utrecht op weg leek om minister te worden. Want zo getalenteerd en ambitieus was hij zeker. Vaak werd hij als opgeblazen burgermannetje versleten, maar in deze biografie rijst een heel ander beeld van hem op. Hij komt naar voren als een brutale, ijdele en volhardende 'politicus' die zich schandelijk verrijkt, die er (Joodse) minnaressen op nahoudt en uiteindelijk aan zijn eerzucht ten onder gaat.

Kok volgde het spoor van de NSB-leider in het voormalige Nederlands-Indië en concludeerde dat diens fatale radicalisering daar, in 1935, moest zijn begonnen: op het hoogtepunt van zijn populariteit, enthousiaster dan ooit toegejuicht, kreeg hij, zoals Kok schrijft, de tropenkolder. Zelfoverschatting duwde hem naar de marge van het vaderland dat hij meende te moeten redden. Toen hij zelf de hoop eigenlijk al had opgeven dat hij Nederland uit het economische en mentale slop zou halen met zijn 'Nederlands fascisme', viel Duitsland Nederland binnen en kon alleen Hitler hem nog aan de macht brengen.

Musserts collaboratie met de Duitsers was een complexe aangelegenheid van schipperen, wanhopen, toegeven en (soms even) dwarsliggen. Dat ging door toen hij zich in 1943 'Leider van het Nederlandse volk' mocht noemen. Geloofde hij daar echt in? Zou hij werkelijk nazi-premier van een 'vrij' Nederland zijn geworden? Maak de reis naar het kwaad mee en oordeel zelf. Lees hoe iemand een autocraat wordt, zichzelf iets wijsmaakt en dan ontdekt dat er geen weg meer terug is. Met als onverbiddelijk sluitstuk zijn executie op de Waalsdorpervlakte in mei 1946, nu tachtig jaar geleden.

Bibliografie:

1995: De verrader: leven en dood van Anton van der Waals (nominatie Dr. L. de Jong Prijs voor moderne geschiedschrijving)

2000: Balverliefd

2004: 1974: wij waren de besten (Nico Scheepmaker Beker voor het beste sportboek van 2004; nominatie M.J. Brusseprijs voor het beste journalistieke boek)

2006: Onze jongens: de nieuwe helden van Oranje

2007: Dit was Veronica: geschiedenis van een piraat

2008: 1988: wij hielden van Oranje (nominatie Nico Scheepmaker Beker voor het beste sportboek van 2008)

2009: Lisa & Lin: vijf weken terug in China (met Dido Michielsen)

2010: Oorlogsliefde (over Corrie den Held, de weduwe Van der Waals)

2011: Holleeder: de jonge jaren (nominatie M.J. Brusseprijs voor het beste journalistieke boek)

2013: Tussen Godenzonen: een jaar lang Ajax

2014: De eenzaamste vrouw van Amsterdam

2015: De redding van de familie Van Cleeff (met Dido Michielsen)

2016: 1936: wij gingen naar Berlijn (Nico Scheepmaker Beker voor het beste sportboek van 2016; nominatie M.J. Brusseprijs voor het beste journalistieke boek)

2019: Johan Cruijff: de biografie (nominatie Nico Scheepmaker Beker voor het beste sportboek van 2019)

2021: Flinke jongen (roman)

‘Adembenemend… Ik begon aan De Verrader: leven en dood van Anton van der Waals op een middag om half vier. Zonder in staat te zijn een tussentijds slaapje te doen, had ik het de volgende morgen om half zes uit.’ Willem Frederik Hermans

‘Wanneer u in 1974 ouder was dan drie jaar en dus een trauma hebt overgehouden aan de WK-finale, dan raad ik u aan 1974: wij waren de besten… in alle rust te lezen en therapeutisch op u te laten inwerken. Was u in 1974 jonger dan drie (of nog helemaal niet geboren) dan geeft 1974: wij waren de besten u een mooi beeld van wat voor volk wij waren, in 1974, zodat u uw ouders en hun stil verdriet beter zult begrijpen.’ Bert Wagendorp, de Volkskrant

‘Auke Kok heeft een meesterlijk boek geschreven… Niet alleen weet hij de spanning van het toernooi op te roepen, maar hij plaatst het voetbal op een onnadrukkelijke manier in de context van de jaren waarin alles anders moest. Zo ontstaat een fraai tijdsbeeld.’ Paul Scheffer, NRC Handelsblad

‘Fascinerende geschiedenis van hoe de kleine Wimpie de keiharde Willem Holleeder werd. Een geweldig boek.’ Matthijs van Nieuwkerk in De wereld draait door

Twitter

Website